TAYSIR BATNIJI

Ο Taysir Batniji, γεννημένος στη Γάζα, είναι ένας από τους κορυφαίους
εννοιολογικούς καλλιτέχνες της Παλαιστίνης. Ο Batniji έφυγε για πρώ-
τη φορά από τη Γάζα σε ηλικία 25 ετών, και έκτοτε ταξιδεύει περιστα-
σιακά από το Παρίσι, τον σημερινό τόπο κατοικίας του, στη γενέτειρά
του την Παλαιστίνη. Η κατάσταση της μετακίνησης ανάμεσα στις δύο πόλεις και τους δύο πολιτισμούς άσκησε μεγάλη επιρροή στο έργο και στην καλλιτεχνική του ταυτότητα – πρόκειται για έναν άνθρωπο
και δημιουργό με και χωρίς χώρα. Ως εκ τούτου, το έργο του αποτυπώνει τις σκέψεις του για το θέμα της μετακίνησης, της εξαφάνισης, του αποχωρισμού και της απώλειας. Η κενότητα, η απουσία και ο διχασμός απαντώνται επίσης στο έργο του, το
οποίο βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην εμπειρία του Παλαιστινιακού Ζητήματος και του αγώνα του παλαιστινιακού λαού. Ο πρώτο Αραβοϊσραηλινός Πόλεμος του 1948 ονομάζεται στα αραβικά al-Nakba
(«Η Καταστροφή»), καθώς εκατοντάδες χιλιάδες Παλαιστινίων αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια και την προαιώνια πατρίδα τους. Σήμερα, ο αριθμός των Παλαιστινίων προσφύγων ξεπερνά τα τέσσερα εκατομμύρια. Το Ισραήλ αρνείται στους πρόσφυγες το δικαίωμα να επιστρέψουν στις νόμιμες οικίες τους. Η ειρωνεία του πράγματος είναι ότι το ίδιο εκείνο έτος, το 1948, η Γενική Συνέλευση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών υιοθετούσε την
Οικουμενική Διακήρυξη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα ως κοινό πρότυπο για όλα τα έθνη και τους λαούς. Το Άρθρο 13 της Διακήρυξης ορίζει: «Καθένας έχει το δικαίωμα να κυκλοφορεί ελεύθερα και
να επιλέγει τον τόπο της διαμονής του στο εσωτερικό ενός κράτους. Ο καθένας έχει το δικαίωμα να εγκαταλείπει οποιαδήποτε χώρα, ακόμα και τη δική του, και να επιστρέφει σε αυτή». Αντανάκλαση της
αβεβαιότητας της κατάστασης του καλλιτέχνη είναι το γεγονός ότι ο Batniji επιλέγει συχνά να δουλεύει με ασταθή ή εφήμερα υλικά. Το έργο του Ουκ επ’άρτω μόνω ζήσεται άνθρωπος παρουσιάζει τη γαλλική μετάφραση του άρθρου 13, σμιλεμένη σχολαστικά σε μπάρες σαπουνιού. Ο τίτλος αναφέρεται φυσικά στην αποστέρηση του δικαιώματος κυκλοφορίας, ενώ το υλικό που επέλεξε ο καλλιτέχνης
παραπέμπει στην έλλειψη τροφίμων, αναλώσιμων και ανέσεων που αντιμετωπίζουν οι Παλαιστίνιοι.
Σμιλεμένο στο σαπούνι, το άρθρο 13 μετατρέπεται σε μια αμφίσημη δήλωση διαλυτότητας και προσωρινότητας. Άραγε θα ξεπλυθεί και θα χάσει την υπόστασή του, όπως δείχνει η ισχύουσα κατάσταση, ή
το Παλαιστινιακό Ζήτημα και η προσφυγική κρίση θα βρουν επιτέλους τη λύση τους;