ERIK VAN LIESHOUT

Η αυτοκράτειρα Ελισάβετ της Ρωσίας, ενοχλημένη από τα ποντίκια και τους αρουραίους που κατέκλυζαν τα Χειμερινά Ανάκτορα στην Αγία Πετρούπολη –σήμερα στεγάζεται εκεί το Κρατικό Μουσείο Ερμιτάζ– εξαπέλυσε μια στρατιά από γάτες για να λύσει το πρόβλημα. Ειδικό υπηρετικό προσωπικό φρόντιζε τις γάτες, για τις οποίες είχε επίσης προβλεφθεί μηνιαίο επίδομα τροφής. Από τότε ζουν διαρκώς γάτες στο υπόγειο του κτιρίου, με εξαίρεση την περίοδο της πολιορκίας του Λένινγκραντ στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν αφανίστηκε ο πληθυσμός τους. Μετά τον πόλεμο, οι γάτες επανήλθαν στο υπόγειο, όμως οι συνθήκες διαβίωσής τους επιδεινώθηκαν. Ο Erik van Lieshout αποφάσισε να κάνει κάτι γι’ αυτό. Κατά τη διάρκεια της έκθεσης Manifesta στην Αγία Πετρούπολη το 2014, ο van Lieshout μετακόμισε στο υπόγειο όπου ζουν οι γάτες, και προσπάθησε να μεταμορφώσει τον χώρο τους προς το καλύτερο. Το τελικό αποτέλεσμα είναι η βίντεο εγκατάσταση Το υπόγειο (2014), που καταγράφει όλες τις προσπάθειες που κατέβαλε: από τον καθαρισμό των παραμελημένων κλουβιών τους μέχρι την πλήρη ανακαίνιση του χώρου, στον οποίο προστέθηκαν ειδικές κατασκευές που παρέχουν μεγαλύτερη άνεση, ευκαιρίες για παιχνίδι και γενικότερα καλύτερες συνθήκες διαβίωσης στις γάτες του υπογείου. Το βίντεο δείχνει παράλληλα τον καλλιτέχνη να αναλύει την περίπλοκη κοινωνικοπολιτική δυναμική του κολοσσιαίου αυτού μουσειακού οργανισμού της Ρωσίας. Φυσικά, το έργο διαπνέεται από την προφανή συμπάθεια του καλλιτέχνη για όλα τα αιλουροειδή. Μάλιστα, παρότι τέργο έχει άφθονο χιούμορ και φιλοπαίγμονα διάθεση, διαθέτει και ένα ευδιάκριτο, πολιτικό, λανθάνονόημα, με στοιχεία που συνδέουν τον κόσμο των
αιλουροειδών με ομάδες διαμαρτυρίας, όπως οι Pussy Riot, και την τρέχουσα πολιτική κατάσταση στη Ρωσία. Το κριτικό πνεύμα του καλλιτέχνη υποφώσκει κάτω από τη χνουδωτή, χαρούμενη φύση
της ταινίας. Με αφορμή την ιστορία με τις γάτες του Ερμιτάζ, Το υπόγειο θίγει έμμεσα μια σειρά από ακανθώδη ζητήματα, όπως οι κοινωνικοπολιτικές πτυχές της γραφειοκρατικής διοίκησης του μουσείου, το νόημα της τέχνης, η αγάπη και η παραφροσύνη, ο ρατσισμός και η άνοδος της δεξιάς, η θέση των μειονοτήτων και των περιθωριοποιημέ νων ομάδων και η ρωσική ιστορία. Ο van Lieshout
προσεγγίζει αυτά τα ζητήματα με μια ριζοσπαστικά προσωπική και χιουμοριστική διάθεση, με τον ίδιο να παίζει τον πρωταγωνιστικό ρόλο σε οτιδήποτε κάνει, χωρίς όμως να παίρνει τον εαυτό του στα
σοβαρά, όπως συμβαίνει συνήθως. Με τον τρόπο αυτό, καταφέρνει να προσδώσει σε μείζονα προσωπικά και κοινωνικά προβλήματα διαχειρίσιμες διαστάσεις. Ο καλλιτέχνης έχει τροποποιήσει την
εγκατάσταση που θα παρουσιάσει στη Θεσσαλονίκη. Ο επισκέπτης εισέρχεται σε έναν κόσμο αισιοδοξίας, αγάπης, τρέλας, που από κοινού σηματοδοτούν την αισιοδοξία. Ο πεσιμισμός ακυρώνεται από τη δύναμη της καλλιτεχνικής δημιουργίας, του χιούμορ και της φαντασίας.