ΕΛΕΝΗ ΚΑΜΜΑ

Στο έργο Παρρησία: κουράγιο / αναπνοή / λόγος η Ελένη Καμμά εμπνέεται από την ελληνική λέξη παρρησία, την οποία συσχετίζει με δύο πρόσφατα γεγονότα στην Ανατολική Μεσόγειο. Το πρώτο είναι η λαϊκή εξέγερση που προκάλεσαν τα σχέδια ανάπλασης για τη δημιουργία εμπορικού κέντρου και κατοικιών του πάρκου Γκεζί, στην πλατεία Ταξίμ της Κωνσταντινούπολης. Στο βίντεο βλέπουμε συνεντεύξεις με νεαρούς διαδηλωτές στο Πάρκο Γκεζί, οι οποίοι
περιγράφουν τη στρατηγική αντίστασης που βασίζεται στις ιδέες της κινητοποίησης, της συμμετοχής των πολιτών και του χιούμορ. Μια σειρά φωτογραφιών από το ίδιο σημείο εστιάζει σε αντικείμενα που χρησιμοποιήθηκαν ως μέσα διαμαρτυρίας (καρπούζια, μαγειρικά
σκεύη, λεμόνια, σφυρίχτρες, μάσκες, πλακάτ, οδοφράγματα, κ.λπ.). Παρουσιάζει την οπτική κουλτούρα και τη στόχευση των φιλειρηνικών διαδηλωτών και δείχνει πώς καταφέρνουν να διατηρούν την αισιοδοξία τους σε πείσμα της απειλής των δυνάμεων της καταστολής και της καταπίεσης. Το δεύτερο γεγονός είναι η ομιλία με την οποία ο πρώην υπουργός Πολιτισμού της Ελλάδας, Πάνος Παναγιωτόπουλος, άνοιξε τις εργασίες του συνεδρίου «Χρηματοδοτώντας τη
Δημιουργικότητα», που διεξήχθη στην Αθήνα το 2014 στο πλαίσιο της ελληνικής προεδρίας της Ε.Ε. Το συνέδριο είχε ως θέμα την πολιτική πολιτισμού τις επόμενες δεκαετίες. Ο υπουργός παρουσίασε εκεί μια νεοφιλελεύθερη προσέγγιση που βλέπει τον πολιτισμό ως αγαθό που πρέπει να ιδιωτικοποιηθεί. Στην ομιλία, ακούμε τον υπουργό να περιγράφει το όραμά του για το μέλλον του πολιτισμού με αμιγώς οικονομικούς όρους. Πρόκειται για ένα όραμα που αποκαλύπτει πώς
το ελληνικό κράτος εγκαταλείπει όλο και περισσότερο στη μοίρα του τον σύγχρονο πολιτισμό. Το εκπληκτικό είναι ότι στο εν λόγω συνέδριο δεν κλήθηκε να μιλήσει ούτε ένας καλλιτέχνης. Αντιδρώντας, η Κίνηση Μαβίλη (μια κολεκτίβα που δημιουργεί νομαδικές, αυτόνομες, συλλογικές πολιτιστικές ζώνες σε εγκαταλελειμμένους αστικούς χώρους της Αθήνας) κάλεσε καλλιτέχνες από διαφορετικά πεδία να παρευρεθούν στο συνέδριο. Αποκλεισμένοι από έναν διάλογο για την πολιτική στον πολιτισμό, οι καλλιτέχνες δήλωσαν την αντίθεσή τους στο συγκεκριμένο όραμα, γελοιοποιώντας τις εργασίες του συνεδρίου. Η απάντηση του υπουργού είναι αποκαλυπτική. Την παρουσιάζει με τη μορφή αγγλικών υποτίτλων το βίντεο που προβάλλεται σε μια μαύρη οθόνη. Η απάντηση του υπουργού στην ειρωνεία, τον σαρκασμό και τον καγχασμό των καλλιτεχνών διακρίνεται από έλλειψη χιούμορ, ευφυΐας και φαντασίας, ενισχύοντας το στερεότυπο του συντηρητικού πολιτικού κατεστημένου. Σαστισμένος από τις αντιδράσεις των καλλιτεχνών, ο υπουργός δεν κατάφερε να ολοκληρώσει, ενώ διαπίστωσε πώς ο ιδεαλισμός μπορεί να εξουδετερώσει και, εν τέλει, να
συντρίψει τον λαϊκισμό. Τα βίντεο έχουν ενταχθεί σε ένα θεατρικό σκηνικό, με στοιχεία που σχετίζονται με την πρακτική της διαμαρτυρίας σε δημόσιους χώρους και υπογραμμίζουν την επιτελεστική πτυχή του ελεύθερου λόγου. Η Καμμά διερευνά ουσιαστικά την αξιοποίηση του ελεύθερου λόγου σε διαφορετικά πλαίσια, θυμίζοντάς μας τον καθοριστικό ρόλο του στις δημοκρατικές διαδικασίες.